Share this on Faceook

Follow us on Twitter

FacebookTwitterGoogle BookmarksPinterest
Pin It

Facebook

Twitter

Google Plus

YouTube

      د. ئەیوب عەبدوڵڵا

 

  ئەوەی لە ماوەی چەند مانگی ڕابردوودا باشوور و ڕۆژئاوای كوردستان و عێراق و سووریا بەخۆیانەوەبینی، هەموو كەس دەخاتە سەر كەڵكەڵەی ئەوەی لە مەسەلەی سەرهەڵدانی داعش و بزاوتە هاوچەشنەكانی بكۆڵێتەوە و لە ئاست دڕندەیی و دڵڕەقی و نامرۆیێتییان هەڵوەستەیەك بكات.

ئاخۆ دەشێت ئەو بزاوتانە هەر تەنیا دەرهاوێشتەی دۆڕانی سیاسیی وڵاتانی عەرەبی و چەپاندنی تاكەكانی كۆمەڵگە بن لە لایەن دەسەڵاتە سیاسییەكانەوە؟ یان تەنها كاردانەوەی ئەو سیاسەتانە بن كە ڕۆژئاوا لە بەرامبەر ئەو وڵاتانە پیادەی كردووە و دەیكات؟

ئەگەر لە دیوێكی بابەتییەوە لە دیاردەكە بڕوانین، ڕەنگە ئەو هۆكارانە و هیی دیكەش بە هەند وەربگیرێن، بەڵام ئەمانە هۆی سەرەكیی پشت دروستبوون و سەرهەڵدانی ئەو چەشنە بزاڤانە نین و پاساوی ئەو كارە قێزەون و دڕندانانەش نادەنەوە كە بە ناوی پیرۆزی خوداوە ئەو دڕندانە ئەنجامی دەدەن.

ئەگەر وردتر لە بنیاتیی فكریی كۆمەڵگە ئیسلامییەكان بە تایبەتیش عەرەبییەكان و زیاتریش لە دونیای سوننەگەرای پەڕگیر وردبینەوە، دەبینین هەمیشە خەرمانەیەكی پیرۆزی بە دەوری ڕابردوودا كێشراوە، بە چەشنێك كە لە ورد و درشتی ژیانییان هەر دەگەڕێنەوە بۆ مێژوو. گەڕانەوە نە بە مەبەستی توێژینەوەی بابەتی لە ڕابردوو، بەڵكو بۆ ئەوەی ئەو مێژووە وەك خۆی كۆپی بكرێتەوە و لە سەدەی بیست و یەكەم بە كلیكێك پەیست بكرێت! ئاخر گوزەركردن بە كۆڵانەكانی مێژوودا هەر هیچ نەبێت لە تاڵاوی ئەم سەردەمەیان دووردەخاتەوە و ئۆخژنێك بە دەروونی خەستەیان دەبەخشێت، كە ئەمەش لە زمانی سایكۆلۆژیادا بە فێڵیكی بەرگریی دەروونی دادەنرێت كە پێیدەڵێن پاشەكشەكردن .(Regression) بەم چەشنە هەم لە چەشتنی ئازاری نسكۆهێنان خۆدەبوێرن، هەمیش هەستی شانازیكردن بە ڕابردوو ئارامییان پێدەبەخشێت.

سروشتی بنیادەمیش وایە ئەگەر هەر شتێكی لە ژیاندا ئەزمون نەكردبێت و پێی نامۆ بێت، بە لایەوە شتێكی قێزەون و بێزێنراوە. بەڵام ئەگەر هەر كارێك دووبارە و چەندبارە بكاتەوە، ئیدی متوی دەبێت و خووی پێوەدەگرێت و ئەگەر لە ناخیشیدا بەرپەرچێك نەبێت بۆ ئەو كارە، ئەوا لە ئەنجامدانی هەرگیز خۆلانادات و ئەگەر باوەڕێكیش خۆی لە پشت كارەكانییەوە مەڵاسدابێت، ئەوە ئیدی پاساویشی زۆرن بۆ ئەو كارانەی دەیانكات و ئەگەر تاوانكاریش بن، ویژدانیشی سڕە و ئازاری نادات!

دەبا ئێستا لەگەڵ خۆمان خەرمانەی ڕابردوو بە پیرۆز زانین و پاشەكشەی دەروونی و لێڕاهاتن (Conditioning) لەگەڵ خۆمان بەرین و بۆ ڕیشەی تاریكیپەرستان بگەڕێین:

بەر لە هاتنی ئیسلام، پتری عەرەبان تیرە و هۆزی لێكهەڵوەدا بوون كە بە نیوە دوورگەی عەرەبیدا بڵاوبووبوونەوە. چەرمەسەرییەكانی ژیان لە بیابان و زاڵبوونی دەمارگیریی خێڵەكی و نێرسالاری وایان لە هەندێك لەو تیرە و هۆزانە كردبوو كە هەمیشە لەگەڵ یەكدا لە قڕە و شەڕوشۆڕدا بن، ئەم هێرش بكاتە سەر ئەو و ئافرەتی ئەو بە تاڵان ببات، ئەو هێرش بكاتە سەر ئەوی دی و شكۆ و پیاوەتی بشكێنێت.

خوڵاسە پیاو باڵادەستی ڕەها بوو. پێوەری پیاوەتیشی هەر بە تەنیا ئەوە بوو، زۆركوژی زۆرپەڕ بێت، هەم لە مەیدانی شەڕدا جەنگاوەرێكی بەهەڵمەت بێت و لە كوشتن سڵ نەكاتەوە و سامی هەبێت و خەڵك لێی بتۆقن، هەمیش زیادەڕەوی لە سێكسدا بكات و سەرجێیی زۆرترینی ژنان بكات، ڕێك وەكو داعشەكانی ئەم سەردەمە.

كە ئاینی ئیسلام سەریهەڵدا و ئەو تیرە و هۆزانە لە دژایەتیكردنیدا هەرچی لە دەستیان هات درێغیان نەكرد، پاشان بە ناچاری ملكەچی ئاینە تازەكە بوون و بوونە بەشێك لە جەنگاوەرانی. وەلێ ئەفسوس، هێندەی نەبرد ئەو دەمارگیرییە خێڵەكییەی لە پێش ئیسلامدا هەیانبوو، گۆڕیان بە دەمارگیرییەكی نەتەوەیی و لە ژێر پەردەی ئیسلامدا درێژەیان بە كەلتوری كۆنینەیان دا و پەیامی ئیسلامیشیان كرد بە سپەرێك تا لە پشتیەوە بوەستن و ئەوی ڕووبەڕوویان بێتەوە ملی بپەڕێنن. لە سەرەتاشدا بە نەوەی پەیامبەری ئیسلام (د.خ)، حوسێنی كوڕی عەلی دەستیان پێكرد، پاش ئەوەی لە دژایەتیكردن و بەگژداچوونەوەی باوك و براكەشیدا چییان لە دەست هات كردیان، سەری حوسێنیان ژێكرد و ئالوبەیتی پەیامبەریان كردن بە كۆیلە و بە دیارییان ناردنەوە بۆ یەزیدی كوڕی معاویەی ئەمەوی كە پایتەختەكەی لە شام بوو! دەشیانگوت (( حوسێن بە شمشێری باپیرەی كوژراوە!!))، یانی ئەو شمشێرەی حەزرەت بە ڕووی ئەو هۆزە عەرەبانەی بەرزكردەوە هەر بە هەمان شمشێر حوسێنی نەوەیان كوشتۆتەوە! ئەدی لەوە سەیرتر؟ داعشیش وەك درێژكراوەی ئەو مێژووە لە سووریا سەریهەڵدایەوە و بۆ عێراقیش پەلی كێشا!

كە مرۆڤ ئەو دڕندە ساتۆربەدەستانە دەبینێت لەوە حاڵی دەبێت كە ڕیشەی ئەم تاریكیپەرستانە لە كوێوە سەرچاوە دەگرێت، ئەمانە شوێنپێهەڵگری ڕێی باپیرانیانن و وەجاخی پێشینەكانیان كوێرنەكردۆتەوە...