رۆژنامەی میدیا

Share this on Faceook

Follow us on Twitter

   هه‌ولێر          دهۆك       سلێمانی
FacebookTwitterGoogle BookmarksPinterest
Pin It

Facebook

Twitter

Google Plus

YouTube

میدیا - كارزانی مامەندپیران

  مەلا قەرە دەكەوێتە باشووری شارەدێی دیبەگەو 22 كم لەو شارەدێیە دوورە. دانیشتووانیشی نیگەرانی خۆیان لەوە دەردەبڕن كە تا ئێستا روون نییە، ئەوان دانیشتووی گوندن، یان شارەدێ. ئەوەش رەتدەكەنەوە كە لە لایەن ئیدارەی موسڵەوە بكرێن بە شارەدێی (عەدنانیە) و هاوكات داواكارن بگەڕێنەوە سەر ئیدارەی كوردستان و فەرمانی بەشارەدێ‌ بوونی گوندەكەیان لەلایەن حكومەتی كوردستانەوە دەربكرێ.

"تا ئێستا لەخۆمان نەگەیشتووین، كە ئێمە لە گوندین یان شارەدێ، ئێمە سەر بە ئیداری موسڵین و دەیانەوێت ناوی شارەدێكە بكەنە شارەدێی عەدنانیە، ئێمەش وەك جەماوەری گوندەكە رازی نین بەم ناوەو نابێت ناوی عەدنانیەی لێ‌ بنرێت، چونكە ئەم ناوە بۆنی تەعریبی لێ‌ دێت و ئێمە قبووڵی ناكەین".
ئەوە قسەی جەمال سلێمان بوو. ئەو پیاوێكی تەمەن 60 ساڵ و دانیشتووی مەلا قەرەیە و دەڵێت: "داواكارین لە سەركردایەتی كورد خۆیان گوندەكەمان بكەنە شارەدێ و ناوی بنێن مەلاقەرە".
بە وتەی دانیشتووانی مەلا قەرە لە رووی خزمەتگوزارییەوە گوندەكەیان كاری بۆ كراوە، بەڵام داواكارن حكومەتی كوردستان خزمەتگوزاری زیاتر بگەیەنێتە مەلا قەرە، وەك جەمال گوتی: "لەسایەی حكومەتی هەرێمی كوردستان زۆر شت بۆ گوندەكەمان كراوە، بەڵام كەموكوڕیمان هەیەو پێویستمان بە بنكەیەكی تەندروستی هەیە، چونكە گوندەكەمان گەورەیە و 27 گوندی دەوروبەریشی چاویان لەو گوندەیە، چەندین جار داوای بنكەیەكی تەندروستیمان كردووەو بۆمان جێبەجێ‌ نەكراوە، دیسان داوای بنكەیەكی تەندروستی دەكەینەوە و تكایە بۆمان بگەیەننە جێگەی مەبەست".
سەردار دیاب تەمەنی 47 ساڵە و ئەوەیش دەڵێت: "بەر لەتێكدانی گوند بنكەیەكی تەندروستیمان هەبوو، بەڵام لەساڵی 1986 كاتێك گوندەكەمان تێكدرا، بنكەكەش نەما، لەساڵی 2003 لەدوای پڕۆسەی ئازادی گەڕاینەوە گوند، بەڵام بنكەی تەندروستیمان نییە، ناوچەكەش ناوچەیەكی زۆر فراوانە و لەدیبەگە و گوێڕ و مەخموور و هەولێریش دوورە، ئەگەر رووداوێك رووبدات، دەبێت بەپەلە بیگەیەنینە هەولێر، یان مەخموور، بە هۆی ئەوەی بنكەی تەندروستیمان نییە، دووپشك بەمنداڵیەوە داوە، تا گەیاندوویانەتە دكتۆر، منداڵەكە گیانی لەدەستداوە، ئەگەر بنكەیەك لێرە بكرێتەوەو فریاكەوتنێكی بچووكیشی تێدا بێت، گوندەكانی دەوروربەریشی سوودی لێ دەبینن كە نزیكەی 27 گوندە. هەروەها رێگەی نێوان گوێڕ - دیبەگە زۆر نائەمن بووە و رووداوی ئۆتۆمبێلیشی زۆرە، تا ئێستا بە تەنیا بە رووداوی ئۆتۆمبێل 12 منداڵ گیانی لەدەستداوە، بۆیە گەر لێرە بنكەی تەندروستی بكەنەوە هەموو گوندەكانی دەوروبەوری دەتوانن سوودی لێ‌ ببینن و لانیكەم نەخۆش و برینداری خۆیان بگەیەننە ئێرە و چارەسەری سەرەتایی بۆ بكرێت، كارەباشمان خراپە، ئەگەر كارەبا نەبێت، بیرەكانی ئاویش دەكوژێنەوەو ئاومان دەبڕێت، چونكە سێ‌ بیر بۆ مەلا قەرە لێدراوەو تۆزێك دوورە لەگوندو بەكارەبا كار دەكەن، سێ‌ رۆژ جارێكیش ئاومان پێ‌ دەدرێت، چونكە گوندەكەمان كراوەتە سێ‌ بەش و هەر رۆژەو ئاو بە بەشێك دەدرێت، ئاوەكەش كەمەو بەشمان ناكات، ئێستا كارەبا بڕاوە ئاویش نایەت بەشمان دەسووتێت تا سێ‌ رۆژی تر، داواكارین كارەبامان بۆ چاك بكرێتەوە، خانوومان بۆ دروست بكرێت و پێشینەیەكی تایبەت بە مەڕدارانیش دەربچێت، بۆ ئەوانەی مەڕداری دەكەن، تا هەم بتوانین رێژەی ئاژەڵەكانمان زیاتر بكەین و هەم بژێوی ژیانمان باشتر بكەین و لەگوند بمێنینەوەو بەناچاری روو لەشار نەكەینەوە".
دارا عومەر هاوڵاتییەكی دیكەیە و لەبارەی گوندەكەیانەوە دەڵێت: "رێگەوبانمان هەیەو كێشەمان لێی نییە، بەڵام كێشەی ئاومان هەیە، كە سێ‌ رۆژ جارێك ئاومان پێ‌ دەدرێت و دانیشتووانی گوندەكەش خەڵكێكی هەژار و كەمدەرامەتن، خەڵكێك هەیە لەم گوندە نەیتوانیوە یاخود بەری نەكەوتووە پێشینەی خانووبەرە وەربگرێت، بۆ ئەوەی خانوویەكی نوێ‌ دروست بكاتەوە لەگوند، بۆیە داوام لەحكومەتە ئاوڕێك لەم خەڵكە بداتەوەو خانوویان بۆ دروست بكات، هەروەها لەرووی كارەباوە لەگەڵ هاتنی كارەبای هەولێر دوو مۆلیدەی حكوومی لەگوند هەبوو، هەڵگیران و ئێستاش كارەباكە رۆژی 10 جار دەبڕێت و دێتەوە، كارەباكەمان زۆر خراپە، بۆیە داوای دوو مۆلیدەی گەورە دەكەین، چونكە گوندەكە گەورەیەو ماڵێكی زۆری تێدایە، بنكەی تەندروستیشمان نییە، ئەگەر بكرێتەوە زۆر باشە بۆ ئێمەو گشت گوندەكانی دەوروبەرمان، چونكە مەلاقەرە 22 كم لەدیبەگەو 27 كم لەهەولێر و 76 كم لەموسڵەوە دوورە، ئەمەش دوورییەكی زۆرە، لەدیبەگەش تەنها چوار كاتژمێر دكتۆر هەیە، خەڵك داوا دەكەن گوندەكەمان ببێتە شارەدێ، بەڵام ئێمە قبووڵمان نییە لەسەر موسڵ ببێتە شارەدێ‌، چونكە موسڵ ناوەكەی لەمەلاقەرەوە دەگۆڕێت بۆ عەدنانیە، بۆیە رەتی دەكەینەوە و نامانەوێت، چونكە موسڵ هیچ بۆ ئێمە ناكات، هەروەها بایەعەكە سەربە موسڵە و لەقەراجەوە بۆمان ناگوازێتەوە مەلاقەرە، كە بایەعی خۆی هەیە.
یوسف جەوادیش دانیشتووی هەمان گوندە و ئەویش بە نیگەرانییەوە دەڵێت: "یەكەم شت پێویستە كارەباكەمان بۆ چاك بكرێت، چونكە هەتا بڵێیت خراپە، بنكەی تەندروستیش یەكێكی ترە لە داواكارییەكانمان، چونكە چەندین رووداو هەبووە، تۆزێك حاڵی خراپ بووبێت، تا گەیشتووەتە هەولێر مردووە، بەهۆی پێوەدانی دووپشكەوە منداڵی گوند مردووە، چونكە شوێنێك نەبووە چارەسەری بكات و تاگەیشتووەتە هەولێریش مردووە، سەبارەت بەشارەدێ بوونیش لەمێژ ساڵە هەقی بەشارەدێ‌ بوونی هەیە، لە رووی جوگرافیشەوە هەم لەگوێڕ و دیبەگەو مەخموور و هەولێر و موسڵیش دوورە، بەڵام بەهۆی كێشەی نێوان هەولێرو بەغدا نەكراوە، بەم دواییەش موسڵ بڕیاری دا بیكاتە شارەدێ‌ بەمەرجێك ناوەكەی بگۆڕێت، ئێمەش قبووڵمان نییە ناوەكەی بكرێتە عەدنانیە، ئێرە دانیشتووانەكەی كوردن و عەرەب نین، هەندێك بینای فەرمانگەیشی بۆ دروستكراوە بۆ بە شارەدێ‌ بوون، تەنانەت بینای بەڕێوەبەرایەتی شارەدێشی بۆ دروستكراوە، بەڵام قبووڵمان نییە بكرێتە عەدنانییە، با وەك خۆی بكرێتە شارەدێی مەلاقەرەو خەڵكەكەش قبووڵیانەو داواكاریشیان هەر ئەوەیە لەم رووەوە".
ئەحمەد زەید مێردمنداڵێكی تەمەن 13 ساڵەی گوندی مەلاقەرەیە و وەك نوێنەری هاوڕێكانی هاتە دووان و گوتی: "كێشەی مامۆستاو خوێندنمان نییە، بەڵام ئێستا قوتابخانە تەواو بووە، تەنها دوو شوێن هەیە، رووی تێ‌ بكەین، ئەوانیش گۆڕەپانی تۆپی باڵە و تۆپی پێیە، ئەگینا پاركێك یان شوێنێكی سەوزایی نییە كاتەكانی خۆمانی تێدا بەسەر ببەین، سەنتەرێك نییە لەم وەرزەدا خولێكمان بۆ بكاتەوە، بەتایبەت خولی كۆمپیوتەرو ئینتەرنێت، چونكە لەقوتابخانەش هۆڵی كۆمپیوتەرمان نییەو وانەكانی كۆمپیوتەر تەنها لەسەر كتێب دەخوێنین، لەگوندەكەی ئێمەو دەورو بەریشی تۆڕی ئینتەرنێت نییە، بۆیە ئێمەی منداڵانی گوندەكە نە لە كۆمپیوتەر دەزانین و نە لە ئینتەرنێت. داواكارین ئەو كێشانەمان بۆ چارەسەر بكەن، خۆ ئێمەش منداڵی ئەو وڵاتەین، با پاركێكمان بۆ دروست بكرێت و سەنتەرە رۆشنبیرییەكانیش ئێمەیان بیر بكەوێتەوەو خولی كۆمپیوتەرمان بۆ بكەنەوە".
زەید بورهان وێڕای پشتڕاستكردنەوەی وتەی خەڵكەكە، ئاماژەی بەوە دا كە لە بەرنامەدایە ساڵی 2015 پاركێكیان بۆ دروست بكرێت، سەبارەت بەئاویش گوتی: "سێ‌ بیری ئاو تایبەت بۆ مەلا قەرە لێدرا، بەڵام بیرێكیان لێ‌ سەندینەوەو داانە گوندێكی تر، كە تەنها سێ‌ ماڵی تێدایە، ئەگەر بێتو هەر سێ‌ بیرەكە بە یەكەوە كار پێ‌ بكرێت، دەكرێ‌ رۆژانە دوو كاتژمێر ئاو بەم گوندە بدرێت، بەڵام ئێستا ئێمە زیاتر لە 100 ماڵین تەنها دوو بیرمان هەیە و بەشمان ناكات، چونكە سێ‌ رۆژ جارێك ئاومان پێ‌ دەدرێت، ئەگەر ئەو رۆژە كارەبا نەبێت، دەبێت چاوەڕێ‌ بكەیت تا سێ‌ رۆژی تر و بێ‌ ئاو دەمێنینەوە، داوای ئەو دوو مۆلیدەیە دەكەینەوە كە پێشتر لێرە بووە، هەروەها داوای دابینكردنی گاز دەكەین بۆ بیرەكان، بۆ ئەوەی هەموو كات بیرەكان ئیشیان پێ‌ بكرێت، نەك چاوەڕێی كارەبا بن بۆ ئیش پێكردنی بیرەكان، هەروەها وەك دانیشتووان باسیان لێوەكرد بنكەی تەندروستیشمان نییەو زۆرمان پێویستە لەبەر ئاوەدانی ناوچەكە".
لەلای خۆیەوە بەڕێوەبەری شارەدێی دیبەگە (تۆڵە مەهدی خۆشناو)، ئاماژەی بەوە كرد كە كردنەوەی بنكەو كەرتی تەندروستی لەلایەن وەزارەتی تەندروستییەوە بەپێی ژمارەی دانیشتووان پێوەر كراوەو بەم پێوەرە بنكەو كەرت و نەخۆشخانەكان لە شوێنەكان دەكرێتەوە، مەلاقەرەش پێویستی بە ژوورێكی تەندروستی، یان بنكەیەك هەیە، ئەمەش لە دەسەڵاتی وەزارەتی تەندروستییە، ئەگەر خەڵك داوایەكمان ئاراستە بكەن، ئێمەش داواكەیان دەگەیەنینە وەزارەتی تەندروستی، سەبارەت بە بەشارەدێ بوونی گوندەكەش ئەگەر خەڵكی مەلاقەرە داوای بەشارەدێ بوونی گوندەكەیان بكەن، ئەوە داوای خەڵكەو مافی شەرعی خۆیانە، بەڵام بەشارەدێ كردنی گوندێك لەدەسەڵاتی بەڕێوەبەری شارەدێیەك و قایمقامێك نییە، بەڵكو لەدەسەڵاتی تەنفیزی و تەشریعییە، ئەگەر خەڵك راپرسیش بكەن و داوای ئەوە بكەن، لەسەر منە داواكەیان بگەیەنمە سەرووی خۆم و وەڵامی سەرووی خۆشم بۆ خەڵكی مەلاقەرە وەربگرمەوەو وەڵامەكەیان پێ‌ رابگەیەنم، بەڵام مەلا قەرە كاتی خۆی كە كراوەتە شارەدێی عەدنانیە و ئەوەش لەسەر رووداوێكی سیاسی بووە".

كۆمێنتت له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌